Malo je poznatih istorijskih činjenica koje Prokuplje povezuju sa jednim od najpoznatijih događaja u istoriji 20. veka kao što je dolazak Gavrila Principa u ovaj grad 1912. godine. Samo dve godine pre Sarajevskog atentata, mladi Princip stigao je u Prokuplje sa željom da se priključi dobrovoljcima i učestvuje u ratu protiv Osmanskog carstva.
Uoči Prvog balkanskog rata, u Prokuplju je bilo jedno od važnih mesta za okupljanje i obuku dobrovoljaca. Tu je delovao komitski odred majora Vojislava Tankosića, poznatog četničkog komandanta i pripadnika tajne organizacije “Ujedinjenje ili smrt”, poznatije kao “Crna ruka”. Tankosić je neposredno pred Balkanske ratove dobio zadatak da prikuplja i obučava dobrovoljce, a Prokuplje je zbog svog položaja u blizini tadašnje srpsko-turske granice imalo značajnu ulogu u tim pripremama.
U takvoj atmosferi, u jesen 1912. godine, u Prokuplje je stigao i Gavrilo Princip. Mladi Bosanac, tada učenik gimnazije u Beogradu i pripadnik nacionalno-revolucionarnog omladinskog pokreta “Mlada Bosna”, želeo je da se pridruži komitama i učestvuje u oslobađanju krajeva koji su se još nalazili pod osmanskom vlašću.
Princip je prethodno pokušao da se prijavi kao dobrovoljac u Beogradu, ali je odbijen. Zatim je krenuo ka Prokuplju, gde se lično javio majoru Tankosiću. Prema najčešće navođenim istorijskim izvorima, Tankosić ga nije primio u odred jer je procenio da je zbog sitne građe i fizičke slabosti nepodesan za napornu komitsku službu. Tankosić je, inače, bio veoma strog u izboru dobrovoljaca – od velikog broja kandidata birao je samo one za koje je smatrao da mogu da izdrže zahtevnu službu.
Ipak, Princip u Prokuplju nije samo pokušao da postane dobrovoljac. Na suđenju nakon Sarajevskog atentata, odgovarajući na pitanja o svom kretanju tokom Balkanskog rata, sam je rekao da je posle odlaska u Prokuplje “neko vreme” vežbao rukovanje oružjem. Prema njegovom iskazu, kasnije je trebalo da bude određen za odlazak preko granice, ali se razboleo i zbog toga je izbačen iz grupe.
Upravo zbog ovog svedočenja, Prokuplje se decenijama kasnije često pominje u pričama o životnom putu Gavrila Principa. Postoji i podatak da je obuka dobrovoljaca obavljana na području Prokuplja, uključujući prostor oko Hisara, ali nije moguće sa sigurnošću tvrditi da je upravo ta obuka bila presudna za kasniji atentat.
Dve godine kasnije, 28. juna 1914. godine, Gavrilo Princip će u Sarajevu izvršiti atentat na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda i njegovu suprugu Sofiju. Atentat je postao neposredni povod za Julsku krizu i izbijanje Prvog svetskog rata.
Zbog toga je zanimljivo da se među mestima koja su obeležila Principov život pre Sarajevskog atentata nalazi i Prokuplje. Ovde je 1912. godine došao kao mladić željan da se bori, ali nije ispunio kriterijume za prijem u Tankosićev odred. Ipak, prema njegovom sopstvenom kasnijem svedočenju, upravo je u Prokuplju imao priliku da vežba rukovanje oružjem.
Istorija je tako napravila neobičan obrt: čovek koga je Tankosić 1912. godine ocenio kao fizički nedovoljno sposobnog za komitsku službu, dve godine kasnije postao je centralna ličnost događaja koji će promeniti istoriju Evrope.
