Pitanje energetske efikasnosti stambenih zgrada u Prokuplju ponovo je otvoreno nakon što je naš sugrađanin Vladan Popović od Gradske uprave zatražio informacije od javnog značaja o programima energetske sanacije, broju prijavljenih domaćinstava i stanju starijeg stambenog fonda.
Popović je od lokalne samouprave tražio, između ostalog, informacije o tome da li će u 2026. godini biti raspisan novi javni poziv za sufinansiranje mera energetske sanacije, kada bi građani mogli da očekuju poziv i koliko je sredstava za tu namenu opredeljeno iz gradskog i republičkog budžeta.
Poseban deo zahteva odnosio se na stambene zgrade izgrađene između 1960. i 1980. godine. Popović je želeo da sazna da li Grad, Odeljenje za urbanizam ili nadležne inspekcijske službe imaju podatke o broju takvih objekata koji nemaju termoizolaciju, kao i koliko je stambenih zajednica do sada koristilo subvencije za energetsku sanaciju.
Nakon dobijenog odgovora Grada Prokuplja, Popović je uradio sopstvenu analizu. Kao ključne probleme izdvaja pad broja prijava domaćinstava u dosadašnjim ciklusima, nepostojanje evidencije o neizolovanim stambenim zgradama, ali i, kako ocenjuje, nedovoljno razvijen pristup energetskoj sanaciji stambenih zajednica.
On posebno ukazuje na zgrade građene od 1960. do 1980. godine, koje su u velikoj meri bile namenjene radnicima tadašnjih prokupačkih fabrika, i predlaže da se kod budućih programa veća pažnja posveti upravo tom delu stambenog fonda.
U nastavku prenosimo zahtev Vladana Popovića, njegovu analizu odgovora Grada, kao i predloge mera koje je uputio lokalnoj samoupravi:
Zahtev za pristup informacijama od javnog značaja
Na osnovu člana 15. Zakona o slobodnom pristupu informacijama od javnog značaja („Sl. glasnik RS”, br. 120/04, 54/07, 104/09, 36/10 i 105/21), od Gradske uprave Grada Prokuplja tražim dostavljanje sledećih informacija, odnosno dokumenata:
1. Informaciju o raspisivanju Javnog poziva za energetsku sanaciju u 2026. godini:
- Da li Grad Prokuplje planira raspisivanje novog Javnog poziva za sufinansiranje mera energetske sanacije porodičnih kuća i stanova u 2026. godini u saradnji sa Ministarstvom rudarstva i energetike?
- Okvirno u kom kvartalu/mesecu se planira objava poziva za građane?
- Koja su ukupna opredeljena sredstva (iznos iz budžeta Grada i iznos iz budžeta Ministarstva)?
2. Podatke/procene o energetskom razredu i stanju stambenih zgrada:
- Da li Grad Prokuplje, Odeljenje za urbanizam ili nadležne inspekcijske službe raspolažu evidencijom ili procenom o broju stambenih zgrada (stambenih zajednica) na teritoriji grada koje su izgrađene u periodu od 1960. do 1980. godine, a koje nemaju izvedenu termoizolaciju (fasadu)?
3. Podatke o dosadašnjim subvencijama za stambene zajednice:
- Koliko se stambenih zajednica sa teritorije Grada Prokuplja do sada prijavilo i ostvarilo pravo na subvencije u prethodnim ciklusima energetske sanacije u odnosu na pojedinačna porodična domaćinstva/kuće?
Analiza odgovora Grada Prokuplja
Na osnovu zvanično dobijene informacije od Grada Prokuplja zapažamo:
1. Trend pada obuhvata domaćinstava – od 106 prijava u 2022. godini na 31 prijavu u 2024. godini jasno ukazuje na zasićenje primenjenog modela – samo kuće.
2. Nepostojanje registra stambenog fonda – podatak da Grad nema evidenciju o neizolovanim zgradama iz perioda 1960–1980. otkriva problem nezainteresovanosti!
Bez popisa i procene lokalna samouprava ne može praviti efikasne subvencijske aranžmane. Negde je, osim spoljne izolacije, potrebna sanacija/izolacija krova i/ili izolacija plafona podrumskog prostora.
3. Grad se u potpunosti oslanja na to kada će i da li će Ministarstvo pustiti sredstva, bez sopstvene lokalne inicijative ili plana zbrinjavanja energetski ugroženih domaćinstava.
Stambeni fond u Prokuplju izgrađen u periodu 1960–1980. godine pravljen je za radnike nekadašnjih, danas ugašenih fabrika i, prema Popovićevoj analizi, predstavlja posebno ugroženu kategoriju kada je reč o energetskoj efikasnosti.
Ove zgrade nemaju termoizolaciju, budući da u vreme njihove izgradnje nije postojala obaveza izolovanja objekata, navodi Popović. Prema njegovom mišljenju, posledica su veliki gubici energije, ali i narušen izgled pojedinih delova grada.
Predlog mera i inicijativa
U vezi sa tim, Popović Gradu Prokuplju predlaže nekoliko mera.
Prioritet ulaganja kod stambenih zgrada
Obnovom fasade na stambenoj zgradi, navodi Popović, izolacija bi bila obezbeđena za veći broj domaćinstava istovremeno. Pri tome je, prema njegovoj proceni, prosečna površina spoljnih zidova po stanu znatno manja nego kod porodičnih kuća, jer stan najčešće ima samo dva spoljna zida.
Priznavanje statusa energetski ugroženog kupca „stan po stan“
Popović predlaže da se u ovim zgradama status energetski ugroženog kupca i pravo na subvenciju posmatraju na nivou pojedinačnog stana.
Kako navodi, u starijim stambenim zgradama živi veliki broj penzionera i materijalno ugroženih porodica, uključujući bivše radnike ugašenih fabrika sa niskim primanjima.
Predlaže da Grad u konkursnoj dokumentaciji jasno promoviše i primeni model prema kojem bi stambena zajednica nastupala sa kombinovanim učešćem – da socijalno ugroženi stanari ostvaruju subvenciju do 90 odsto, dok bi ostali stanari imali standardnih 50 odsto subvencije.
Na taj način bi, smatra Popović, učešće cele zgrade predstavljalo zbir realnih mogućnosti pojedinačnih stanara, što bi olakšalo donošenje odluke na Skupštini stambene zajednice i realizaciju radova.
Saradnja sa poslovnim bankama i kreditne linije
Popović predlaže da Grad Prokuplje, po uzoru na druge lokalne samouprave, inicira razgovore sa poslovnim bankama radi obezbeđivanja povoljnih mikro-kredita ili mogućnosti odloženog plaćanja preostalog dela učešća stanara.
Kao jednu od mogućnosti navodi otplatu kroz mesečne račune za tekuće ili investiciono održavanje zgrade.
Edukacija upravnika zgrada
Kao još jednu važnu meru Popović predlaže da Grad Prokuplje organizuje ciljanu radionicu ili obuku za profesionalne upravnike i upravnike iz reda stanara.
Kako navodi, potrebno je detaljno objasniti pravne procedure, način prikupljanja dokumentacije “od stana do stana”, kao i način obračuna učešća, kako neobaveštenost stanara ne bi predstavljala prepreku za konkurisanje za sredstva namenjena energetskoj sanaciji.
