U Beogradu je, u 90. godini života, preminuo književnik Ivan Ivanović (1936–2026), autor čiji su život i stvaralaštvo decenijama bili snažno povezani sa Toplicom, njenom istorijom, književnošću i ljudima. Iako je najveći deo života proveo u Beogradu, zavičaj kojem se vraćao kroz svoje knjige ostao je jedna od najvažnijih tema njegovog književnog rada.
Ivanović je rođen 19. decembra 1936. godine u Nišu, a detinjstvo je proveo u Žitnom Potoku. Gimnaziju je završio u Prokuplju, nakon čega je diplomirao svetsku književnost na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Kao profesor književnosti radio je u Aleksandrovcu i Kuršumliji, a potom se preselio u Beograd i posvetio književnom radu.
Njegov književni put obeležio je veliki broj romana, drama, eseja i publicističkih tekstova. Široj javnosti postao je poznat romanom “Crveni kralj”, objavljenim 1972. godine. Knjiga je izazvala veliku pažnju i donela autoru ozbiljne posledice u tadašnjem društvenom i kulturnom okruženju.
Prvi značajniji trag u književnom životu vezan za Prokuplje ostavio je još 1968. godine, kada je u izdanju Književnog društva “Rade Drainac” objavljen njegov “Ikarov let”.
Drainac, Toplički ustanak i Boža Ilić
Posebno mesto u njegovom stvaralaštvu zauzima pesnik Rade Drainac, rođen u Trbunju kod Blaca. Ivanović se njegovim životom i delom bavio još tokom boravka u Kuršumliji, a Drainac je kasnije postao jedna od najvažnijih ličnosti njegovog književnog i esejističkog rada.
O Draincu je napisao više knjiga i studija, među kojima su “Crni dani Rake Drainca”, “Drainac između četnika i partizana” i “Kako upokojiti Drainca”. Kroz Drainčevu sudbinu Ivanović je govorio i o položaju književnika i umetnika sa juga Srbije i njihovom odnosu prema širem kulturnom prostoru.
Njegovo stvaralaštvo bilo je povezano i sa jednom od najvažnijih istorijskih tema Toplice – Topličkim ustankom 1917. godine. O tim događajima napisao je trodelnu knjigu “Narodna buna”, koju čine “Četnici”, “Toplička država” i “Partizani”. U ovom delu nastojao je da književno obradi stvarne istorijske događaje i ličnosti.
Toplica se u njegovom opusu pojavljuje i kroz život i delo slikara Bože Ilića, takođe rođenog u Žitnom Potoku. Ivanović je o njemu napisao knjige “Boža” i “Sondiranje terena u Žitnom Potoku”, čime je još jednom svoj književni rad vezao za ljude i kulturnu baštinu zavičaja.
“Da književnu Toplicu pomerim sa Juga na Sever”
Ivanović se nije bavio samo pisanjem. Veliki deo njegovog angažmana bio je usmeren na afirmaciju književnosti i kulture juga Srbije. Uređivao je časopis “Srpski jug” i bio povezan sa pokretanjem i uređivanjem “Topličkih svezaka”, nastojeći da književnici, umetnici i teme ovog kraja dobiju veću vidljivost.
Na naučnom panelu “Književno delo Ivana Ivanovića – novo čitanje”, održanom u Prokuplju 2022. godine, govorio je upravo o svojoj vezi sa Toplicom i nastojanju da književnost ovog kraja približi široj javnosti.
Tom prilikom rekao je da je nastojao da “književnu Toplicu pomeri sa Juga na Sever”.
O njegovom stvaralaštvu u Prokuplju su govorili književni istoričari, profesori i istraživači, a 2024. godine objavljen je i zbornik radova posvećen njegovom književnom delu.
Iza njega ostao veliki književni opus
Pored “Crvenog kralja” i “Narodne bune”, među njegovim delima su i “Arizani“, “Živi pesak – živo blato“, “Niški gambit“, “Jugovac ili kako ući u istoriju“, “Fudbalska generacija“, “Braća Jugovići ili kako izaći iz istorije“, “Ukleti Srbijanac“ i “Vojvoda od Leskovca“, kao i brojna druga književna i publicistička dela.
Za Prokuplje i Toplicu Ivanović će ostati posebno značajan kao pisac koji je svoj zavičaj nosio kroz gotovo čitav književni opus – od Žitnog Potoka i Prokuplja, gde je odrastao i školovao se, preko Kuršumlije, u kojoj je radio kao profesor, do književnih i istorijskih ličnosti kojima se vraćao tokom decenija stvaralačkog rada.
Njegove knjige ostaju kao zapis o ljudima, događajima i vremenu, ali i kao svedočanstvo o trajnoj vezi jednog književnika sa Toplicom.
